Geceyi aydınlatan şimşeklerin ardından gelen güçlü gürlemeler kimi zaman ürkütücü anlar yaşatırken, vatandaşlar "Gök gürültüsü neden olur?", "Şimşek nasıl oluşur?" ve "Işık sesten neden önce gelir?" sorularına yanıt arıyor.
İşte şimşek, yıldırım ve gök gürültüsü hakkında bilmeniz gereken tüm bilimsel detaylar ve fırtınada dikkat edilmesi gerekenler.
Gök Gürültüsü Nasıl Oluşur?
Gök gürültüsü, aslında şimşek ve yıldırım olaylarının doğadaki akustik bir sonucudur. Bulutların içinde ya da bulut ile yer arasında meydana gelen devasa elektrik boşalması, geçtiği rotadaki havayı saniyenin çok küçük bir kesirinde yaklaşık 30 bin santigrat dereceye kadar ısıtır. Bu sıcaklık, Güneş'in yüzey sıcaklığından birkaç kat daha fazladır.
Aşırı derecede ısınan hava büyük bir hızla genleşir ve çevresindeki havada dev bir şok dalgası yaratır. İşte bu şok dalgası kulaklarımıza gök gürültüsü olarak ulaşır.
Şimşek ve Yıldırım Arasındaki Fark Nedir?
Gök gürültülü fırtınalar genellikle dikey olarak hızla yükselen kümülonimbüs bulutlarında görülür. Bu bulutların içindeki alçalıp yükselen hava akımları; buz kristalleri, dolu taneleri ve su damlacıklarının birbiriyle sürtünmesine yol açar. Bu çarpışmalar sonucunda bulutun farklı katmanlarında pozitif (+) ve negatif (-) elektrik yükleri birikir.
-
Şimşek: Bulutun kendi içinde veya farklı bulutlar arasında gerçekleşen elektrik boşalmasıdır.
-
Yıldırım: Bulut ile yer yüzeyi arasında biriken elektrik yükünün toprağa deşarj olmasıdır.
Şimşek Neden Gök Gürültüsünden Önce Görülür?
Şimşek ve gök gürültüsü aslında milisaniyelik zaman diliminde aynı anda oluşur. Ancak aradaki algılama farkı, ışık ve sesin yayılma hızından kaynaklanır.
-
Işık saniyede yaklaşık 300 bin kilometre hızla ilerler.
-
Ses ise havada saniyede yalnızca 340 metre hızla yayılır.
Bu fiziksel kural nedeniyle önce şimşeğin ışığı gözlemlenir, birkaç saniye sonra ise dev ses dalgası kulaklara ulaşır.
Fırtınanın Ne Kadar Uzakta Olduğu Nasıl Hesaplanır?
Şimşeği gördüğünüz an ile gök gürültüsünü duyduğunuz an arasındaki süreyi hesaplayarak fırtınanın size kaç kilometre uzakta olduğunu kolayca bulabilirsiniz:
-
Şimşeği gördüğünüz anda saniye tutmaya başlayın.
-
Gök gürültüsünü duyduğunuz saniyede durun.
-
Elde ettiğiniz toplam saniyeyi 3'e bölün.
Örneğin; şimşek çaktıktan 9 saniye sonra gök gürültüsü duyuyorsanız, fırtına merkez üssünüzden yaklaşık 3 kilometre uzaktadır.
Gök Gürültüsü Neden Farklı Sesler Çıkarır?
Gök gürültüsü bazen kısa ve kulak yırtan sert bir patlama, bazen de dağlardan yansıyan uzun süreli bir gürleme şeklinde duyulur. Bunun temel sebebi şimşeğin kilometrelerce uzunlukta karmaşık bir yol izlemesidir. Şimşeğin farklı noktalarından kopup gelen ses dalgaları kulağımıza farklı zamanlarda varır. Ayrıca sesin binalardan, dağlardan ve bulut tabakalarından yansıyarak yankılanması gürlemenin süresini uzatır. Yakına düşen yıldırımlarda ise ses doğrudan ve çok sert bir patlama olarak hissedilir.
Gök Gürültülü ve Fırtınalı Havalarda Alınması Gereken Hayati Önlemler
Gök gürültüsünün duyulması, yıldırım tehlikesinin çok yakın olduğunu gösterir. Uzmanlar bu gibi havalarda şu kurallara mutlaka uyulması gerektiğini vurguluyor:
-
Açık alanlardan kaçının: Hemen kapalı ve güvenli bir binaya sığının.
-
Yüksek yapılardan uzak durun: Tek başına duran ağaçlar, direkler ve metal çitler yıldırımın hedefi olabileceği için buraların yakınında durulmamalıdır.
-
Su kaynaklarından uzaklaşın: Deniz, göl, havuz gibi su kütlelerinden ve ıslak zeminlerden derhal uzaklaşılmalıdır.
-
Araç içinde güvendesiniz: Eğer kapalı bir otomobilin içerisindyseniz, camlar tamamen kapalı şekilde dışarı çıkmadan bekleyebilirsiniz (otomobiller metal kafes görevi görerek yıldırımdan korur).
-
Elektrikli cihazları fişten çekin: Ani voltaj dalgalanmalarına karşı evdeki hassas cihazların fişleri çekilmelidir.
-
30 dakika kuralı: Son gök gürültüsü sesinin duyulmasından itibaren riskin tamamen geçmesi için en az 30 dakika boyunca açık alanlara çıkılmamalıdır.
