Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ile Tarım Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni rehber, klasik besin piramidini tersine çevirerek hem bilim dünyasında hem de kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Peki, yeni besin piramidi nedir, yeni besin piramidinde neler değişti? İşte detaylar…
Yeni Besin Piramidi Nedir?
Yeni besin piramidi, karbonhidrat ağırlıklı klasik Amerikan beslenme modelini terk ederek protein, sebze ve doğal gıdaları merkeze alan yeni bir yaklaşım sunuyor. Önceki piramitte tabanda yer alan ekmek, tahıl ve nişasta grubu; yeni modelde üst sıralara taşınırken, et, balık, yumurta, sebze ve doğal yağlar piramidin en geniş alanını oluşturuyor.
Şekerli, aşırı işlenmiş ve katkı maddesi içeren ürünler ise piramidin en alt basamağına yerleştirilerek “kaçınılması gereken gıdalar” kategorisine alındı. Bu değişim yalnızca görsel bir güncelleme değil; Amerikan toplumunun beslenme alışkanlıklarını dönüştürmeyi hedefleyen kapsamlı bir sağlık politikası olarak değerlendiriliyor.
Yeni rehberin tanıtımında, hükümetin ilave şeker, aşırı tuz ve ultra işlenmiş gıdalarla mücadeleyi öncelik haline getirdiği vurgulandı. Rehberin temel mesajı ise net: “Gerçek gıda tüketin.”
Yeni Besin Piramidinde Neler Değişti?
1. Protein Merkeze Alındı
Yeni besin piramidinde en dikkat çeken değişim, protein ağırlıklı beslenme modeline geçilmesi oldu. Yetişkinler için günlük protein alımı, vücut ağırlığının kilogramı başına 1,2–1,6 gram olarak önerildi. Bu oran, önceki rehberlere kıyasla oldukça yüksek.
2. Karbonhidrat Tüketimi Azaltıldı
Tahıl ve karbonhidrat grubu, özellikle işlenmiş ürünler nedeniyle ciddi biçimde sınırlandırıldı. Beyaz ekmek, rafine un ve şekerli tahıllar artık ana besin kaynağı olarak görülmüyor.
3. Yağ Anlayışı Değişti
Zeytinyağı gibi doğal ve doymamış yağlar ön plana çıkarılırken; tereyağı ve sığır yağı tamamen yasaklanmadı ancak “alternatif” olarak konumlandırıldı. Rehberde, günlük enerjinin %10’undan fazlasının doymuş yağlardan gelmemesi gerektiği özellikle vurgulandı.
4. Meyve ve Sebze Porsiyonları Sınırlandı
Önceki modellerde daha geniş yer verilen sebze ve meyve grubu, yeni piramitte yeniden düzenlendi:
-
Meyve: günde 2 porsiyon
-
Sebze: günde 3 porsiyon
Bu oranlar, bazı beslenme uzmanları tarafından tartışmalı bulunuyor.
5. İşlenmiş Gıdalara Net Mesaj
Şekerli içecekler, paketli atıştırmalıklar ve katkı maddesi içeren ürünler, yeni besin piramidinde açık şekilde en alt basamakta yer alıyor. Bu ürünlerin mümkün olduğunca tüketilmemesi öneriliyor.
Uzmanlar Ne Diyor?
Beslenme uzmanları, yeni besin piramidinin işlenmiş gıdalarla mücadele açısından güçlü bir adım olduğunu kabul ediyor. Ancak yüksek protein vurgusunun, uzun vadede böbrek ve karaciğer sağlığı üzerinde risk oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.
Bazı diyetisyenler, protein ihtiyacının bitkisel kaynaklar, balık ve yağsız etler üzerinden karşılanmasının daha dengeli olacağını savunuyor. Ayrıca tek tip bir beslenme modelinin herkes için uygun olmayacağı, kültürel ve coğrafi farkların göz önünde bulundurulması gerektiği ifade ediliyor.